Media en praatprogramma’s besteedden avond aan avond uitvoerig aandacht aan wat er zoal fout ging in ons land. Nu lijken echter veel mensen zich opeens te realiseren dat er toch best ook veel goed ging. Ze beseffen dat er grote veranderingen in de lucht hangen. Nou ja, dat valt nog te bezien na de verkiezingen in november, maar er ontstaat zeker een enorm verlies aan ervaring en kennis. Van de nieuwelingen moet je maar afwachten of die niet binnen een jaar op dezelfde weerbarstigheid en begrenzing van idealen zullen stuiten en vervolgens in een soortgelijke modus komen als die de vertrekkende ploeg werd verweten. Want regeren is zwaar en doe je niet in je eentje.
Iemand typeerde de tijd waarin we leven niet als een tijdperk van verandering, maar als een ander tijdperk. Proef het verschil: we leven in een tijdperk waarin vertrouwde structuren, duidelijkheid en goede gewoonten en normen al compleet zijn verschoven, soms sluipenderwijs. De wereld is veranderd in brede zin en evengoed in ons eigen land. Voortdurend werd er om verandering geroepen, maar nu die er lijkt te komen slaat die roep om in onzekerheid. Mensen lezen de reacties op het vertrek van intelligente en bekwame mensen en horen ineens dat die best wel veel goede dingen hebben gedaan, ook als je het met hun beleid niet eens was. Daarnaast het bizarre feit dat sommige leiders vanwege voortdurende haatberichten en bedreigingen zijn gestopt.
Je proeft angst: waar gaat het naartoe in Nederland? Gaan we nu een oplossing vinden voor het stikstofdossier, de klimaatcrisis, het asielprobleem, de misstanden in de jeugdzorg? Er lijkt sterke behoefte aan ‘nieuwe duidelijkheid’ en ‘nieuwe frisheid’ zodat je weet waar je aan toe bent. We staan op een kruispunt, waarbij elke afslag een riskante keuze lijkt. Als individu voel je dat je niet veel invloed hebt. Zelfs als je gericht een stem hebt uitgebracht weet je niet of dat uiteindelijk leidt tot het ideaal waarvoor je stemde, want partij X of persoon Y kan niet altijd het eigen doel verwezenlijken.
Wat we als individu wel kunnen dat is denken, nadenken over onszelf, over wat onze houding kan zijn in het nu en naar de toekomst. Over hoe we in eigen leven, omgeving en kring aan een sfeer bouwen waarin we ons laten voeden door goede informatie, het eerlijke verhaal, nepnieuws ontmaskeren, vechten tegen kromme beeldvorming, opruiing en complottheorieën. Goede gedachten hebben we nodig om uit te leven. We moeten ons niet laten overrulen door de bubbel van gelijkdenkenden of elkaar conditionerende gewoonten waarin we soms leven. Dingen die fout gaan hebben hun bron, hun ontstaan in met wie je omgaat, in het gezin, de kring van vrienden en collega’s, het dorp en de buurt, in met wie je omgaat. Die eigen kleine wereld is daarom enorm belangrijk, voor ons, en voor onze kinderen.
En dan is het zomaar weer zomer. Een heerlijke tijd om over al die dingen eens rustig na te denken met de voeten op de campingtafel. Jezelf trainen in het omgaan met verschillen in standpunt kan heel goed bij samen eten. "Ik heb nog eens nagedacht over het asielprobleem" zeg je dan tegen de buurvrouw "en ben daar toch anders over gaan denken. Maar zal ik eerst nog een filetlapje voor je op de plaat leggen?" Ik denk dat ze dat prima vindt. Goede gedachten leiden tot goede daden zoals luisteren naar de argumenten van een ander, een scherpere focus, en meer verbinding.
Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)