Struinend met een metaaldetector door de Ermelose bossen en over de heiden. Na schooltijd ging Pieter als tiener op zoek naar vondsten in de bodem. “Op een dag leende ik de metaaldetector van mijn broer. Eén van mijn eerste vondsten was de hak van een Duitse laars. Ook vond ik een staart van een mortiergranaat. Ik wist toen nog niet wat het was en gooiden de gevonden spullen ergens in een greppel."

Eerste bodemvondsten

Een weekend later bezocht hij een oorlogsmuseum in de Ardennen en ontdekte hij wat hij had gevonden. "Het museum stond er vol mee. Eenmaal thuis keerde ik snel terug naar de greppel om die vondsten alsnog op te halen. Gelukkig lag het er nog”, vertelt Pieter Trap over zijn eerste bodemvondsten. “Mijn interesse lag altijd al bij Defensie en het leger, maar vanuit deze hobby ontstond mijn fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog.”

Samen met een vriend, Arjan Denneman uit Nieuwegein, startte Pieter in 2016 met het optekenen van oorlogsherinneringen. “Ik werkte destijds bij de Inclusief Groep en verzorgde onder andere de klachtenafhandeling binnen de groenvoorziening.

"Voorwerpen blijven bestaan, maar de herinneringen aan de oorlog gaan een keer verloren"

Op die manier kwam hij vaak in contact met ouderen "Met één vraag kreeg ik al verhalen los over hun jeugd. De oorlog kwam ook vaak ter sprake. Allerlei verhalen kwamen voorbij. Grappige verhalen, maar ook ontroerende verhalen. Ik zag in dat het belangrijk was om de verhalen op te schrijven. Het zou enorm zonde zijn als deze verhalen verloren zouden gaan. In ieder verhaal zit een boodschap. Voorwerpen blijven bestaan, maar de herinneringen aan de oorlog gaan een keer verloren. Ik wilde dit erfgoed vastleggen.”

Dorp in brand

Eén van de eerste verhalen die hij schreef was het verhaal van An van Losenoord over de razzia in Putten. “Op die dag is zij nog samen met haar vader naar de kerk gelopen. Tijdens die wandeling besefte haar vader dat het foute boel was en zei tegen haar dat het beter was als ze naar huis zou gaan. Ze nam afscheid van haar vader en zag hem daarna nooit meer terug. Dat verhaal vond ik enorm heftig. Op die leeftijd was zij even oud als mijn oudste zoon.”

“In ieder oorlogsverhaal zit vaak iets dat je raakt”

Ook het verhaal van Ida Knoppert uit Ermelo maakte indruk. “Zij woonde aan de Schoolweg in Ermelo en vertelde me dat er in die tijd nog veel heide tussen Ermelo en Putten was. ‘Die avond zagen we het dorp branden. Iets dat je nooit meer vergeet’. Die twee zinnen uit dat gesprek zijn me altijd bijgebleven. In ieder oorlogsverhaal zit vaak iets dat je raakt.”

Zeshonderd herinneringen

Alle verhalen worden gepubliceerd op de site oorlogsherinneringen.nl. Via de Facebook-site van de stichting groeide het aantal aanvragen voor het vastleggen van de verhalen. “We konden niet meer aan de vraag voldoen. Het uitwerken van alle verhalen vergden veel tijd. We stelden onszelf de vraag: gaan we lokaal door of maken we er een officiële stichting van. We kozen voor het laatste.”

Inmiddels zijn dertig vrijwilligers betrokken bij de stichting Behoud Oorlogsherinneringen (STIBO). Samen tekenden zij ruim zeshonderd oorlogsherinneringen op.

Bonkaarten en persoonsbewijzen

Door de jaren heen bleef Pieter spullen uit De Tweede Wereldoorlog verzamelen. “We kregen ook veel voorwerpen tijdens de interviews, maar ook van familieleden die bij een overlijden allerlei voorwerpen uit de oorlog vonden op zolder. Vooral bonkaarten en persoonsbewijzen zijn de voorwerpen die het meest bewaard zijn gebleven.”

Herinneringen aan de oorlog. | Foto: Pieter Trap

Hij leende vaak spullen uit aan basisscholen en tijdens de herdenking van 75 jaar bevrijding ontstond de wens om in de buurt een expositieruimte te openen. “Via mijn werk kwam de watertoren in Harderwijk in beeld en zocht ik contact met de eigenaar van het monumentale gebouw, het waterleidingbedrijf Vitens. Zij ontvingen de plannen enthousiast en ook de gemeente keurde de plannen goed en stemde in met een bestemmingswijziging.”

Twee jaar geleden ontving Pieter de sleutel en afgelopen maart opende Herinneringscentrum Noord-West Veluwe ’40-’45 aan de Beltweg in Harderwijk de deur.

Door kinderogen 

Het achterwiel van een Duits vliegtuig dat in een weiland in Ermelo neerstortte, de koffer van het Joodse meisje Berthie uit Nijkerk, het boekwerk over de Spookzolder in Ermelo. Achter ieder voorwerp in de vitrines van het herinneringscentrum schuilt een verhaal. In zes vitrines worden de oorlogsjaren uitgebeeld aan de hand van verhalen en voorwerpen. De expositie is chronologisch ingericht en start met de mobilisatie op de Veluwe tot aan het jaar van de bevrijding in 1945.

In de eerste vitrine staan twee opvallende kindersilhouetten, de tienjarige Harm uit Harderwijk en de achtjarige Hedwig uit de Duitse plaats Wesel. “Deze fictieve personen vertellen vanuit Nederlands en Duits perspectief hoe zij de oorlog hebben beleefd. Per vitrine lees je hun oorlogsverhaal vanuit hun perspectief. Zonder een kant te kiezen”, legt Pieter uit. Volgens hem wordt die insteek gewaardeerd door de bezoekers. “Voor de jeugd maken we op deze manier het conflict van de oorlog helder.”

Indringende vragen

Met indringende vragen nodigen Harm en Hedwig klasgenoten uit om een gesprek aan te gaan tijdens een schoolexcursie in het herinneringscentrum. Hoe zou jij het vinden als jouw familie moet helpen het land te verdedigen? Zou jij mensen die worden gezocht omdat ze ergens anders vandaan komen helpen te verstoppen?

Pieter: “Die vragen zet de jeugd aan het denken over hun eigen vrijheid. Hoe zou jij handelen? Wie bepaalt wat er van jou terechtkomt? In het proces van idee naar uitvoering wist ik nog niet hoe groot die maatschappelijke meerwaarde zou zijn. Die is groter dan we dachten. Het maakt veel impact.”

“Als leerlingen al een paar verhalen mee naar huis nemen, is dat al winst”

Tijdens de schoolexcursies deelt een veteraan ook zijn ervaringsverhalen met de leerlingen. “Zijn baret en kleding spreken al erg tot de verbeelding, maar ook zijn verhalen intrigeren. Als leerlingen al een paar verhalen mee naar huis nemen, is dat al winst. Het doorgeven van de geschiedenis. Daar doe je het voor. De impact van de Tweede Wereldoorlog was enorm en is het vandaag de dag nog steeds.”

Veluwse Verschilmakers gezocht
In de rubriek Veluwse Verschilmakers belichten we mensen en initiatieven in de regio Noordwest-Veluwe die zich inzetten om de wereld op hun eigen manier mooier te maken. Ken jij een echte Veluwse Verschilmaker die niet mag ontbreken in deze rubriek? Tip ons via redactie@vrmg.nl.