Veluwse Eleonore na kabinetsexcuses voor gedwongen afstand: 'Het is nog niet klaar'

Tussen 1956 en 1984 werden veel ongehuwde zwangere meisjes en vrouwen onder grote druk gedwongen hun kind af te staan. Volgens het rapport Schade door schande heeft dat blijvende gevolgen gehad voor moeders, vaders en afgestane kinderen. Op 2 juli 2026 erkende het kabinet dat de overheid daarin is tekortgeschoten.

Veluwse auteur Eleonore Josefsson-d'Arnault werd in 1962 geboren in een doorgangshuis voor ongehuwde moeders in Breda. Kort na haar geboorte werd ze afgestaan en later geadopteerd. "De samenleving zag adoptie jarenlang als iets positiefs. Een kind hoorde dankbaar te zijn. Er was nauwelijks ruimte voor het verdriet of het verlies dat geadopteerden voelden", vertelt ze.

Met de excuses van staatssecretaris Van Bruggen voelt Josefsson-d'Arnault zich eindelijk erkend in het leed dat zij en duizenden andere geadopteerden hebben ervaren. Toch merkt ze dat veel mensen de gevolgen van een gedwongen afstand nog altijd onderschatten.

"Veel mensen denken nog steeds dat een baby zich niets kan herinneren. Je kunt nog niet praten, maar je lichaam onthoudt wel degelijk wat er gebeurt."

De bijeenkomst in Den Haag maakte veel emoties los. "De staatssecretaris gebruikte echt hele mooie woorden. Veel mensen hadden het gevoel: we zijn eindelijk gehoord. Het is erkend."

Dat gevoel veranderde voor een deel van de getroffenen een dag later, toen het kabinet de herstelmaatregelen bekendmaakte. Zo komt er extra ondersteuning bij de zoektocht naar familie, een pilot met kosteloze DNA-tests en werkt het kabinet aan eenvoudiger en goedkoper identiteitsherstel. Ook wordt onderzocht hoe de persoonlijke verhalen van getroffenen kunnen worden bewaard voor toekomstige generaties en onderzoek.

Daarmee blijft juist de belangrijkste wens van veel betrokkenen onvervuld: volledige inzage in het eigen dossier. Dit blijft volgens de herstelmaatregelen niet mogelijk, omdat daarin ook persoonsgegevens van anderen kunnen staan.

Voor veel betrokkenen zijn de dossiers de sleutel tot hun eigen geschiedenis. Daarin hopen zij antwoorden te vinden op vragen over hun afkomst, de omstandigheden rond hun geboorte en waarom zij van hun ouders werden gescheiden.

Wel onderzoekt het ministerie of mensen hun dossier bij het Nationaal Archief onder begeleiding van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) kunnen inzien. De RvdK begeleidt nu al mensen die dossiers inzien die nog bij de organisatie zelf liggen. Juist daar hebben veel betrokkenen moeite mee. "Mensen willen hun eigen dossier gewoon thuis, digitaal en volledig kunnen bekijken. Juist de Raad wordt door velen gezien als mede verantwoordelijk voor het leed."

Hoewel zij haar biologische familie inmiddels heeft gevonden, begrijpt ze de strijd om volledige dossierinzage als geen ander.

Toen Eleonore negentien jaar oud was, ontmoette ze haar biologische ouders. Haar moeder had haar zwangerschap jarenlang geheimgehouden en haar vader wist niet dat hij een dochter had. Pas toen haar ouders elkaar jaren later toevallig weer ontmoetten, vertelde haar moeder de waarheid. Via een privédetective vonden ze haar terug.

De eerste ontmoeting was prachtig, maar ook ingewikkeld. “Je hebt geen gezamenlijke geschiedenis. Toch voelde ik bij mijn moeder direct iets biologisch. Ik vond het heerlijk om haar vast te houden. Dat gevoel had ik nooit gehad bij mijn adoptiemoeder."

In het tehuis had haar moeder geleerd dat ze nooit over haar zwangerschap mocht praten. De schaamte verdween ook na de hereniging niet. Zelfs jaren later hield ze hun contact verborgen voor haar omgeving.

"Dan zag ze ineens een bekende tijdens het winkelen en duwde ze mij snel een pashokje in, zodat niemand ons samen zou zien", herinnert ze zich “Zelfs vlak voordat ze overleed mocht ik niet langskomen omdat haar zus kwam logeren. Dat laat zien hoe diep die schaamte zat."  

Door haar adoptie verloor Eleonore niet alleen haar ouders, maar ook haar familie en een groot deel van haar Surinaamse en Curaçaose achtergrond. Haar zoektocht naar die geschiedenis groeide uit tot de boekenserie ONWETTIG.

In de serie gebruikt ze de levensverhalen van haar familie als rode draad om te laten zien hoe grote historische ontwikkelingen doorwerken in het leven van gewone mensen. In haar tweede boek, Geen weg terug, schrijft ze onder meer over haar biologische oma, die vanuit Suriname naar Curaçao trok, haar moeders neef die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet omkwam en de ontmoetingen van haar familie met Anton de Kom.

Volgens Eleonore leidden die ontwikkelingen en de opvattingen over geloof, fatsoen en ongehuwd moederschap uiteindelijk ook tot de gedwongen afstand van haar moeder. "Mijn verhaal staat niet op zichzelf. Ik zie steeds dezelfde patronen terug: de invloed van overheid, kerk en maatschappelijke normen. Ik ben een schakel in het verhaal van mijn moeder, mijn oma en mijn overgrootouders."

Voor Eleonore waren de excuses een belangrijk moment van erkenning. Toch ziet ze het niet als een afsluiting. "De excuses waren belangrijk en hebben mij persoonlijk veel rust gegeven. Maar het is nog niet klaar."

Volgens haar moeten dossiers worden opengesteld en sluiten de aangekondigde herstelmaatregelen nog niet altijd aan bij de behoeften van alle betrokkenen. Daarnaast werkt de schaamte volgens haar nog altijd door. Sommige moeders willen niet gevonden worden of wijzen contact af, ook als familieleden hen via DNA-onderzoek weten te vinden.

"Ook dat is een gevolg van de schaamte die tientallen jaren is blijven bestaan. Voor veel mensen is die pijn nog altijd niet voorbij."